De dansen
Hula, sasa en siva ontcijferd
Hula kahiko en ʻauana, de gezeten Samoaanse sasa, de gracieuze siva en het vuurmes: wat elke dans is en hoe je ze vanaf je tafel van elkaar onderscheidt.
Boek het luau ↗Kort antwoord
Hula is Hawaïaans: kahiko is de oudere stijl, gedanst op gezang en trommels, en ʻauana is de nieuwere, gezongen met gitaar en ʻukulele. De overige dansen in een Polynesische show komen van andere eilanden. Sasa is een Samoaanse groepsdans met snelle klappen, meestal gezeten uitgevoerd; siva is de gracieuze Samoaanse dans waarvan de taualuga de mooiste vorm is; en siva afi is de Samoaanse vuurmessendans. Elk vertelt iets anders, dus elk is het bekijken waard.
Hula vertelt een verhaal
Hula is een Hawaïaanse dans die mele tot uitdrukking brengt, een lied of gezang. De handen van de danser dragen het grootste deel van de betekenis: een beweging kan staan voor een boom die wiegt in de wind, een golf in de oceaan, of een gevoel zoals genegenheid of verlangen. De voeten en heupen putten uit een basisrepertoire van passen met Hawaïaanse namen. Hula kan gezeten of staand worden gedanst. Andere eilanden hebben verwante dansen, van Tahiti tot Tonga en Nieuw-Zeeland, maar hula zelf behoort toe aan Hawaiʻi. Letten op de handen, in plaats van de heupen, is de snelste weg naar wat een hula vertelt.
Kahiko: de oude stijl
Hula kahiko is de vorm die werd gedanst vóór het westerse contact. Hij wordt uitgevoerd op gezang en traditionele instrumenten, waaronder de kalebasdrum genaamd ipu en de heilige pahu, waarvan het vel van haaienhuid is gemaakt. Veel kahiko werden gecomponeerd om een god, een godin of een chief te eren, en de stijl is doorgaans sober, met traditionele kleding zoals de omwikkelde pāʻū-rok. Amerikaanse protestantse missionarissen die in 1820 arriveerden, veroordeelden de hula, en in 1830 verbood koningin Kaʻahumanu openbare uitvoeringen. De kunsten herleefden onder koning Kalākaua, die regeerde van 1874 tot 1891 en ze aanmoedigde.
ʻAuana: de nieuwere stijl
Hula ʻauana ontstond in de 19e en 20e eeuw uit de ontmoeting van de hula met westerse muziek en christelijke moraal. ʻAuana betekent ‘drijven’. De liederen worden gezongen in plaats van gereciteerd, meestal door een leadzanger in een majeurtoonaard, op snaren die makkelijk meereizen: gitaar, ʻukulele, contrabas. De kostuums ogen westers, vaak jurken voor de vrouwen, en de onderwerpen kunnen alles zijn: mensen, plaatsen, gebeurtenissen of simpelweg een gevoel. Als een dans op het luau gepaard gaat met een zoete melodie en bloemen in het haar, behoort hij tot deze familie.
Sasa: Samoa's zittende ritme
Sasa is een Samoaanse volksdans die door mensen van alle leeftijden wordt uitgevoerd, meestal in groepen en meestal zittend, hoewel sommige delen staand kunnen worden gedanst. Het woord betekent ‘slaan’, en de dans is opgebouwd rond precieze, ritmische klappen en snelle handbewegingen. Elk gebaar beeldt iets uit het Samoaanse leven uit, van vissen die door het water bewegen tot koken, schoonmaken of een kano peddelen, en hoe meer dansers als één bewegen, hoe sterker het effect. Een sasa begint met de leider die tulolo roept, wat de groep opdraagt het hoofd te buigen. Let op het moment waarop de hele rij samen van richting verandert.
Siva en de taualuga
Siva Samoa betekent simpelweg Samoaanse dans, en de traditionele vorm vraagt om gratie, met armen en handen die subtiel en zacht bewegen. De meest gevierde siva is de taualuga, beschouwd als het hoogtepunt van de Samoaanse performance. De naam komt van de laatste fase bij het bouwen van een huis, wanneer de bovenste dakspar wordt vastgezet, en zo markeert hij de voltooiing: vaak is hij de grande finale van een avond of de laatste dans op een bruiloft. De traditie gaf hem aan het kind van een chief, dat hem danste gehuld in een fijngeweven mat, vastgeknoopt met een tapa-sjerp.
Siva afi: het vuurmes
De vuurmesdans is de Samoaanse kunstvorm die de show in Daytona afsluit. Zijn oorsprong ligt in de ailao, waarbij een krijger een strijdknots ronddraaide, omhoogwierp en weer opving om zijn vaardigheid te tonen; de vroegste vuurmessen waren machetes met aan beide uiteinden omwikkelde handdoeken die werden aangestoken. Een danser kan één mes gebruiken of wel vier. Sinds 1992 wordt elk jaar in de derde week van mei een wereldkampioenschap vuurmesdansen gehouden, en ook shows in Tahiti, Tonga en Fiji hebben de kunstvorm omarmd.
Ze aan tafel uit elkaar houden
Drie vragen verhelderen het grootste deel van wat je zult zien. Wordt de muziek gereciteerd met drums, of gezongen met snaren? Recitatie en drums wijzen op hula kahiko, zang en ʻukulele op ʻauana. Zitten de dansers en klappen ze in strak unisono? Dan is het waarschijnlijk een sasa. Beweegt één danser langzaam met vloeiende armen terwijl anderen toekijken? Denk dan aan siva. En dan dimmen de lichten en vat het mes vlam, en is er geen twijfel meer mogelijk. Welke dansen je op je avond krijgt, is de keuze van de artiesten, dus beschouw dit als een sleutel om het podium te lezen, niet als een programma.
Bronnen