Gebruiken
Lei, ʻawa en imu uitgelegd
De bloemenslinger bij de deur, de kavakom en de aarden oven: de Hawaiiaanse en Samoaanse gebruiken die een luau overneemt, en de maaltijd van 1819 waarmee het begon.
Boek het luau ↗Kort antwoord
Een luau put uit een echt Hawaiiaans feest en uit Samoaanse gewoonten. De lei is een bloemenslinger die wordt geschonken om een gast te eren; ʻawa (ʻava in Samoa) is kava, in Samoa gedeeld in een plechtige ceremonie; en de imu is de Hawaiiaanse aarden oven die voor feesten wordt gebruikt. Het feest zelf dateert van 1819, toen koning Kamehameha II een maaltijd deelde met vrouwen en zo de oude eetregels doorbrak. Een dinershow weerspiegelt deze gebruiken; ze reproduceert ze niet.
Het feest voor de show
In het oude Hawaiʻi hield het kapu-systeem mannen en vrouwen gescheiden tijdens maaltijden, en sommige voedingsmiddelen waren verboden voor gewone mensen en voor vrouwen. In 1819 at koning Kamehameha II met de vrouwen, het kapu viel, en boodschappers verspreidden het nieuws dat eten nu vrij was. Feesten volgden: kleinere diners genaamd pāʻina en grotere genaamd ʻahaʻaina. De naam lūʻau komt van jonge tarobladeren, gekookt tot een stoofpot die bij deze bijeenkomsten werd geserveerd, en stond in 1856 al in druk. Eten werd traditioneel op matten op de vloer gelegd en met de hand gegeten, met poi gemaakt van tarowortel.
De lei
Een lei is een bloemenslinger, meestal van bloemen, bladeren, varens, ranken of zaden, hoewel ook schelpen en veren worden gebruikt. De oorspronkelijke Hawaïanen brachten het gebruik mee over de Stille Oceaan, en een lei duidde vroeger zowel rang en koninklijkheid als eer aan. Ze worden geschonken voor vrede, liefde, eer of vriendschap, en aan dierbaren die vertrekken, en het gebruik om er een om te hangen bij bezoekers die in Hawaiʻi aankomen maakte ze bekend in heel de Verenigde Staten. Een lei kan worden gevlochten, gedraaid, geknoopt of geregen, elk met een eigen Hawaïaanse naam, en Hawaiʻi viert Lei Day op één mei. Bij een luau is de lei bij de deur een welkomstgebaar.
ʻAwa en de Samoaanse ʻava-ceremonie
Kava is een plant uit de peperfamilie, en de drank die van de wortel wordt gemaakt wordt gedeeld in heel Polynesië, Micronesië en Melanesië. In het Hawaïaans heet hij ʻawa; in het Samoaans ʻava. In Samoa is de ʻava-ceremonie een van de belangrijkste gebruiken, een plechtig ritueel om grote gelegenheden te markeren, waaronder het toekennen van de stamhoofdentitels matai. Er horen altijd toespraken en welsprekendheid bij, en er wordt nauwlettend op gelet wie in welke volgorde drinkt. De drank wordt gemengd in een tanoa, een houten kom op korte poten, vaak gesneden uit het harde, roodachtige hout van de ifilele-boom.
ʻAwa in het oude Hawaiʻi
In Hawaiʻi hadden kava-cultivars hun eigen namen en hun eigen aanzien. De stamhoofden van het prekoloniale Hawaiʻi koesterden een variëteit genaamd Moʻi, en een andere, Hiwa, werd in bijzondere eerbied gehouden. Hula heeft een directe band met de drank: ʻawa, vooral van de Hiwa-variëteit, werd aan de goden van de hula geofferd in ruil voor kennis en inspiratie, en een hula-gebed vraagt om kennis uit kava-offers. Je krijgt geen ʻawa geserveerd bij een dinershow; het behoort tot de wereld waaruit de dansen voortkomen, niet tot de maaltijd.
De imu, de aarden oven
De imu is de Hawaïaanse aarden oven, een kuil van twee tot vier voet diep. Poreuze stenen worden verhit en op de bodem gelegd, bananenstromken en -bladeren gaan erop, dan het eten, dan meer bladeren, en het geheel wordt afgedekt zodat er geen stoom ontsnapt. Het eten gaart meerdere uren. Omdat het zoveel werk kostte, werd een imu gemaakt voor bijzondere gebeurtenissen of ceremonies. Op deze manier koken heet kālua. Samoa's umu gebruikt dezelfde methode maar wordt meestal boven de grond gebouwd, en daar blijft het een alledaagse manier om eten te roosteren in plaats van een feestdags gebruik.
Wat een dinershow bewaart, en wat niet
Een Polynesische dinershow in Florida is vermaak, geen ceremonie. De lei bij de deur is een echt gebruik, aangeboden als welkomstgebaar. Het eten komt uit een keuken, niet uit een kuil, en het menu wisselt, dus verwacht geen bepaald gerecht. Kava-ceremonies maken geen deel uit van de avond. Wat de show wél uitdraagt is de geest van de ʻahaʻaina, een grote gedeelde maaltijd met muziek en dans, en de Samoaanse kunsten die zich daarbij hebben gevoegd, bovenal het vuurmes. De gebruiken erachter kennen maakt de avond rijker zonder te vragen dat hij iets is wat hij niet is.
Bronnen