Zwyczaje
Lei, ʻawa i imu – wyjaśnienie
Girlanda u drzwi, misa kava i piec ziemny: hawajskie i samoańskie zwyczaje, z których czerpie luau, oraz uczta z 1819 roku, która dała temu początek.
Zarezerwuj luau ↗Szybka odpowiedź
Luau czerpie zarówno z autentycznej hawajskiej uczty, jak i z samoańskich zwyczajów. Lei to girlanda wręczana na cześć gościa; ʻawa (ʻava na Samoa) to kava, dzielona na Samoa podczas uroczystej ceremonii; a imu to hawajski piec ziemny używany podczas uczt. Sama uczta sięga 1819 roku, kiedy to król Kamehameha II zasiadł do posiłku z kobietami, łamiąc tym samym dawne zasady dotyczące jedzenia. Pokaz kolacyjny nawiązuje do tych zwyczajów; nie odtwarza ich.
Uczta przed pokazem
W dawnych Hawajach system kapu nakazywał, by mężczyźni i kobiety spożywali posiłki osobno, a niektóre potrawy były zakazane dla pospólstwa i dla kobiet. W 1819 roku król Kamehameha II jadł razem z kobietami, kapu upadło, a posłańcy roznieśli wieść, że jedzenie jest odtąd wolne. Nastąpiły uczty: mniejsze kolacje zwane pāʻina i większe zwane ʻahaʻaina. Nazwa lūʻau pochodzi od młodych liści taro, gotowanych na gulasz podawany podczas tych spotkań, i pojawiła się w druku do 1856 roku. Tradycyjnie potrawy układano na matach na podłodze i jedzono rękami, wraz z poi przyrządzanym z korzenia taro.
Lei
Lei to girlanda, najczęściej z kwiatów, liści, paproci, pnączy lub nasion, choć wykorzystuje się także muszle i pióra. Rdzenni Hawajczycy przynieśli ten zwyczaj ze sobą przez Pacyfik, a lei niegdyś oznaczał rangę i królewskość, a także honor. Wręcza się je na znak pokoju, miłości, honoru lub przyjaźni, a także bliskim, którzy odchodzą, a zwyczaj nakładania lei przybywającym na Hawaje gościom sprawił, że stały się znane w całych Stanach Zjednoczonych. Lei można pleść, skręcać, wiązać lub nawlekać, a każda z tych metod ma własną hawajską nazwę; Hawaje obchodzą Dzień Lei pierwszego maja. Na luau lei przy drzwiach jest powitaniem.
ʻAwa i samoańska ceremonia ʻava
Kava to roślina z rodziny pieprzowatych, a napój przyrządzany z jej korzenia jest wspólny dla Polinezji, Mikronezji i Melanezji. Po hawajsku nazywa się ʻawa; po samoańsku ʻava. W Samoa ceremonia ʻava jest jednym z najważniejszych zwyczajów — uroczystym rytuałem odprawianym z okazji wielkich wydarzeń, w tym nadania tytułów matai. Zawsze obejmuje przemówienia i krasomówstwo, a wielką wagę przywiązuje się do tego, kto i w jakiej kolejności pije. Napój miesza się w tanoa, drewnianej misie na krótkich nóżkach, często rzeźbionej z twardego, czerwonawego drewna drzewa ifilele.
ʻAwa na dawnych Hawajach
Na Hawajach odmiany kavy miały własne nazwy i własną rangę. Wodzowie przedkolonialnych Hawajów cenili odmianę zwaną Moʻi, a inna, Hiwa, otoczona była szczególną czcią. Hula ma bezpośredni związek z tym napojem: ʻawa, zwłaszcza odmiany Hiwa, była ofiarowywana bogom huli w zamian za wiedzę i natchnienie, a jedna z modlitw hula prosi o wiedzę poprzez ofiary z kavy. Na pokazie kolacyjnym nie zostanie ci podana ʻawa; należy ona do świata, z którego wywodzą się tańce, a nie do posiłku.
Imu, piec ziemny
Imu to hawajski piec ziemny — dół wykopany na głębokość od dwóch do czterech stóp. Porowate kamienie rozgrzewa się i układa na dnie, na wierzch kładzie się pnie i liście bananowca, potem jedzenie, znów więcej liści, a całość przykrywa się tak, by para nie uciekała. Jedzenie gotuje się przez kilka godzin. Ponieważ wymagało to wiele pracy, imu przygotowywano na specjalne okazje lub ceremonie. Gotowanie w ten sposób nazywa się kālua. Samoańskie umu wykorzystuje tę samą metodę, ale zwykle buduje się je nad ziemią i pozostaje tam codziennym sposobem pieczenia jedzenia, a nie świąteczną ucztą.
Co zachowuje pokaz kolacyjny, a czego nie
Polinezyjski pokaz kolacyjny na Florydzie to rozrywka, nie ceremonia. Lei przy drzwiach to prawdziwy zwyczaj, ofiarowany jako powitanie. Jedzenie pochodzi z kuchni, nie jest wyciągane z dołu, a menu się zmienia, więc nie oczekuj żadnej konkretnej potrawy. Ceremonie kavy nie są częścią wieczoru. To, co pokaz naprawdę niesie, to duch ʻahaʻaina — wielkiego wspólnego posiłku z muzyką i tańcem — oraz sztuki Samoa, które do niego dołączyły, przede wszystkim taniec z nożem ogniowym. Znajomość zwyczajów, które za tym stoją, czyni wieczór bogatszym, nie wymagając od niego, by był czymś, czym nie jest.
Źródła